1. AMAÇ VE KAPSAM

Bu deney talimatı, sıvıların nakledilmesine ilişkin termoplastik boruların, ek parçaların belli bir sıcaklıkta iç hidrostatik basınca karşı direncinin saptanmasına ilişkin genel deney yöntemi metodunu kapsar.

2. PRENSİP

Şartlandırma sonrasında, deney parçaları öngörülmüş bir süre boyunca veya bir deney parçası veya parçaları başarısız oluncaya kadar bir öngörülmüş sabit iç hidrostatik basınca tabi tutulurlar.

3. TANIMLAR  

Standart boyut oranı SDR : Bir borunun nominal dış çapının dn nominal et kalınlığına oranı

Çevre gerilmesi : Boru içindeki akışkanın iç basıncına bağlı olarak, dik kesit çevresine teğet doğrultuda, boru cidarının birim alanına etkiyen kuvvettir.

Serbest uzunluk : Uç başlıklar arasındaki borunun serbest uzunluğu

4. GÜVENLİK VE SAĞLIK UYARILARI

• Basınç altındaki numenin patlaması veya bağlantı ekipmanlarının yerlerinden fırlaması olasılığına karşı tedbir alınmalıdır.

• Numuneler deney tankına indirilirken ısıya dayanıklı eldiven kullanılmalıdır.

• Deneyden sonra uç başlıkları çıkarılmadan önce deney numunesinin havası alınarak basınç sıfırlanmalıdır.

5. DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR

• Dişli kavramalar dışında, borunun dış yüzeyiyle temas edecek keskin kenarlar yuvarlatılmalıdır.

• Uç başlığı oluşturan malzeme deney altında deney parçası üzerinde olumsuz bir etki yaratabilir; bu nedenle, böyle malzemelerden mümkün olduğu kadar kaçınılmalıdır.

• Tercihen içme suyu kullanılmalıdır; suyun deterjanlar, yağlama maddeleri gibi sonuçları etkilemesi muhtemel herhangi bir maddeyle pislenmesini engellemek gerekir.

• Basınç ölçme cihazları deney sıvısını kirletmemelidir.

6. ALET VE EKİPMANLAR

1. Basınç uygulama ekipmanı

• Gerekli basıncı kademeli ve kesintisiz olarak uygulayacak ve daha sonra bu belirtilen (veya ölçülen) basıncı deney süresince % +2 - %-1 dahilinde tutacaktır.

2. Basınç ölçüm donanımı

• Öngörülen deney basıncına uygunluğu kontrol edecektir.

• Basınç ölçme cihazının aralığı, gerekli basınç ayarı kullanılan cihazın kalibre edilen aralığı dahilinde kalacak şekilde olacaktır.

• Arıza veya sızıntı durumunda zaman rölesini durduran ve söz konusu deney parçasına giden basınç devresini kapatabilen sisteme sahip olmalıdır.

3. Sıcaklık ölçüm donanımı

• Öngörülen deney sıcaklığına uygunluğu (±1°C) kontrol edebilmelidir.

4. Zaman ölçüm donanımı

• Arıza veya sızıntı anına kadar basınç uygulamalarının süresini tahmini deney süresinin %0,5’i dahiline kadar kaydedebilmelidir.

5. Tank

• Paslanmaz malzemeden yapılmış olmalı yada pası engelleyen malzemeler kullanılmış olmalıdır.

• Uygulanan basınca maruz kaldığında buna dayanabilecek sağlamlıkta olmalıdır.

• Gerektiğinde suyun tahliyesi için düzeneği bulunmalıdır.

7. UYGULAMA ve HESAPLAMA

1. Numunenin hazırlanması

• Numunenin uzunluğu (l0) en az nominal dış çapının 3 katı olmalıdır. Bu uzunluk 250 mm den az olmamalıdır.

• Dış çapı 315 mm den büyük olan numunelerin serbest uzunluğu nominal dış çapın 2 katı olmalıdır.

• En az 3 numune hazırlanmalıdır.

2. Deneyin yapılması

• Kir, yağ, mum veya başka pislikleri temizlenerek deney parçaları hazırlanır ve bunlara deney için öngörülen uç başlıkları takılır.

• Numunenin serbest uzunluğu l0 ölçülür ve Deney Kayıt Formuna kaydedilir.

• Deney numuneleri, deney sıcaklığını aşmayacak bir sıcaklığa kadar önceden ısıtılan suyla doldurulur.

• Deney numuneleri basınç deney cihazına bağlanır ve içindeki hava tahliye edilir.

• Deney numunesi aşağıdaki tabloya göre şartlandırılır.

• Şartlandırma işleminden sonra, numuneye, 30 saniye ile 1 saat arasında değişen uygulamadaki en kısa süre içinde Madde 9.3’de hesaplandığı şekelde kademeli ve kesintisiz olarak deney basıncı uygulanır.

• Deney basıncı sağlandığında, zaman ölçeri öngörülen basıncın deney numunesinde muhafaza edildiği süreyi ölçmeye başlamak için gerekli şekilde ayarlanır.

• Deney numunesi ısıl olarak kontrol edilen su tankında asılı tutulur.

• Deney ya öngörülen süre sona erdiğinde veya deney parçasında bir arıza veya sızıntı meydana geldiğinde sonlandırılır.

• Ekipman arızası durumunda, 500 saat ile 1000 saat arası bir süre devam etmekte olan deneyler, donanımın bir gün içinde tekrar çalışır hale getirilmesi kaydıyla sürdürülebilir.

• Eğer deney parçasında bir uç başlıktan 0,1l0’dan az bir mesafede kopma olursa, sonuç dikkate alınmaz ve yeni başka deney parçası kullanarak deney tekrarlanır.

3. Basınç hesaplanması

1. Deney parçasının ölçülen boyutları temelinde basınç hesaplamaları

Aşağıdaki denklemden yararlanarak üç önemli rakama kadar deney basıncını p bar olarak hesaplanır.

σ : Tatbik edilen basıncın yaratacağı çember stresinin megapascal olarak ifadesidir;

dem : Deney numunesinin mm olarak ortalama dış çapı

emin : deney parçasının serbest uzunluğunun minimum et kalınlığının mm olarak ifadesidir.

2. Deney parçasının nominal boyutları temelinde basınç hesaplamaları

Aşağıdaki denklemden yararlanarak üç önemli rakama kadar deney basıncını p bar olarak hesaplanır.

σ : Tatbik edilen basıncın yaratacağı çember stresinin megapascal olarak ifadesidir;

dn : Deney numunesinin mm olarak nominal dış çapı

en : deney parçasının nominal et kalınlığının mm olarak ifadesidir.

3. Deney parçası borusunun/borularının SDR’si temelinde basınç hesaplamaları

σ : Tatbik edilen basıncın yaratacağı çember stresinin megapascal olarak ifadesidir;

SDR : Bir borunun nominal dış çapının nominal et kanılığına oranı

4. Deney sonrası işlemler

• Basınç kesilir. Numune tanktan çıkarılır ve havası alınır. Bağlantı parçaları söküldükten sonra gözle muayene edilir.

8. İLGİLİ DOKÜMANLAR

TS EN ISO 1167-1: Termoplastik borular, ekleme parçaları ve takımlar-Sıvıların taşınmasında kullanılan-İç basınca direncin tayini-Bölüm 1:Genel yöntem

TS EN ISO 1167-2: Termoplastik borular, ekleme parçaları ve takımlar-Sıvıların taşınmasında kullanılan-İç basınca direncin tayini-Boru deney parçalarının hazırlanması