1. AMAÇ VE KAPSAM

Bu test talimatı,  termoplastik boruların boyca eski halini alabilme özelliğinin tayini için hava içinde uygulanan bir yöntemi kapsar.

Et kalınlığı 16 mm’den daha büyük olan borular için boyca eski halini alabilme oranının ölçülmesi uygun değildir.

2. PRENSİP

Belirli uzunluktaki bir boru parçası hava ısıtmalı etüv içine yerleştirilir ve burada belirli bir sıcaklıkta belirli bir süreyle tutulur. Boru parçasının işaretlenmiş kısmının uzunluğu, aynı koşullar altında ısıtma işleminden önce ve sonra ölçülür. Eski halini alabilme özelliği, uzunluktaki değişimin ilk uzunluğa oranı olup yüzde olarak verilir.

3. TANIMLAR  

PVC-U : plastikleştirici katılmamış polivinilklorür

PVC-C : klorlanmış polivinilklorür

PVC-HI : yüksek darbe dayanımlı polivinilklorür

SAN+PVC : stiren/akrilonitril + polivinilklorür

PA : poliamit (naylon)

PE 32/40 : polietilen MRS 3,2/4

PE 50/63 : polietilen MRS 5/6,3

PE 80/100 : polietilen MRS 8/10

PE-X : çapraz bağlı polietilen

PB : polibuten

PP-H , PP-B, PP-R : polipropilen homopolimeri, polipropilen blok polimeri, polipropilen rasgele polimeri

ABS : akrilonitril/butadien/stiren

ASA : akrilonitril/stiren/akrilat

4. GÜVENLİK VE SAĞLIK UYARILARI

• Numune etüve yerleştirilirken ve etüvden çıkarılırken ısıya dayanıklı eldiven kullanılmalıdır.

5. DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR

• Borunun imalatından hemen sonra deney yapılırsa, olumsuz sonuç elde edilebilir. Anlaşmazlık halinde, imalattan ve (23 ± 2)° C sıcaklıkta muhafaza edildikten en az 24 saat sonra deney yapılmalıdır.

• (23 ± 2)° C sıcaklıkta işaretlenmiş kısımlar arasındaki mesafe, Lo, en az 0,25 mm doğrulukla ölçülmelidir.

• Çapı 250 mm veya daha büyük olan borulardan deney parçaları hazırlamak amacıyla bu borular dört eşit parçaya kesilebilir.

6. ALET VE EKİPMANLAR

1. Etüv

• Etüv, sıcaklığı ± 2°C de tutabilecek kapasitede olmalıdır.

• Termostatik olarak kontrol edilebilen ve deney parçaları içine yerleştirildikten sonra 15 dakika içinde bu sıcaklığa tekrar ulaşabilecek kapasiteye sahip olmalıdır.

7. UYGULAMA ve HESAPLAMA

1. Numunenin hazırlanması

• Deneye tabi tutulacak boru numunesi (23 ± 2)°C sıcaklıkta muhafaza edilir veya aşağıda belirtildiği şekilde şartlandırılır.

e < 3 mm için 1 saat

3 mm ≤ e < 8 mm için ≥ 3 saat

8 mm ≤ e < 16 mm için ≥ 6 saat

• Borudan (200 ± 20) mm uzunluğunda bir deney parçası alınır.

• Bir işaretleyici veya kumpas kullanılarak boru parçasının iki ucuna eşit mesafede borunun çevresi boyunca aralarındaki mesafe yaklaşık 100 mm olan yeterli sayıda işaret çizilir. Deney işaretlenmiş bu bölge üzerindeki bir noktalardan yapılır.

• Her bir boru numunesi için üç adet benzer deney parçası hazırlanır.

2. Testin yapılması

• Hava dolaşımlı etüvün sıcaklığı aşağıdaki tabloda belirtilen değerine ayarlanır.

• Deney parçaları, hava dolaşımlı etüv içine serbestçe hareket edebilecek şekilde asılı halde yerleştirilir. Bu konumdaki deney parçaları birbirine, etüv kenarına veya tabanına değmemelidir.

• Deney parçaları yerleştirildiği konumda aşağıda belirtilen sürede tutulur. Deney parçasının işaretlenmiş iki çemberi arasındaki kısmının belirtilen sıcaklıkta kalması sağlanır.

e ≤ 8 için 60 dakika

8< e ≤ 16 için 120 dakika

• Deney parçaları etüvden dışarı alınır ve aynı konumda serbest kalacak şekilde asılı halde bekletilir. (23 ± 2)°C sıcaklığa kadar soğuduktan sonra (madde 9.1 şartlandırma süresi) işaretli kısımlar arasındaki mesafe, L, yüzeydeki kavislenmeler de dikkate alınarak ölçülür.

3. Boyutsal karlılığın hesaplanması

Her bir deney parçası için yüzde cinsinden boyca eski halini alabilme özelliği değeri, RL,i, aşağıdaki eşitlik kullanılarak hesaplanır.

L0 : etüve konulmadan önce işaretler arasında borunun ana ekseni boyunca ölçülen mesafe, mm

L  : etüvden çıkarılıp ortam şartına geldikten sonra (madde 9.1 şartlandırma süresi) işaretler arasındaki mesafe, mm

8. İLGİLİ DOKÜMANLAR

TS EN ISO 2505 : Termoplastik Borular-Uzunluğundaki Değişim-Deney Yöntemi ve Parametreler